Çalışma hayatı rehberleri
- 45yayında rehber
- 6konu grubu
- Resmîmevzuat kaynaklı
Temel rehberler
- Ücret
Maaş geç yatarsa ne olur?
Ücret en geç ayda bir ödenir. Ödeme gününden itibaren 20 gün içinde zorlayıcı bir neden olmadan ödenmeyen işçi çalışmaktan kaçınabilir; ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun ödenmemesi işçiye sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshetme hakkı da verir.
Rehberi oku - Fazla mesai
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Haftalık 45 saati aşan her saat fazla çalışmadır ve normal saat ücretinin yüzde 50 fazlasıyla ödenir. İşçi isterse ücret yerine her saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir; fazla çalışma yılda 270 saati geçemez.
Rehberi oku - İzin ve tatil
Yıllık ücretli izin kaç gün?
Deneme süresi dahil en az bir yıl çalışan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır. İzin süresi kıdeme göre en az 14, 20 veya 26 gündür; 18 yaş ve altındaki ile 50 yaş ve üstündeki işçilere en az 20 gün verilir.
Rehberi oku - İşten ayrılma
Kıdem tazminatına kimler hak kazanır?
Aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışan işçi, sözleşmesi kanunda sayılan hallerden biriyle sona ererse her tam yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatına hak kazanır. Bir yıllık kıdem için ödenecek tutar yasal tavanı aşamaz.
Rehberi oku
Maaş geç yatarsa ne olur?
Ücret en geç ayda bir ödenir. Ödeme gününden itibaren 20 gün içinde zorlayıcı bir neden olmadan ödenmeyen işçi çalışmaktan kaçınabilir; ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun ödenmemesi işçiye sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshetme hakkı da verir.
Ücret hesap pusulası (bordro) nedir, neleri göstermeli?
İşveren, işyerinde veya bankadan yaptığı her ücret ödemesinde işçiye imzalı ya da işyerinin özel işaretini taşıyan bir ücret hesap pusulası vermek zorundadır. Pusulada ödeme günü ve dönemi, fazla çalışma ve tatil ücretleri gibi eklemeler ile vergi, prim ve icra gibi kesintiler ayrı ayrı gösterilir.
İşveren maaştan ceza olarak kesinti yapabilir mi?
İşveren ücretten ceza kesintisini ancak toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle yapabilir. Kesinti işçiye hemen sebebiyle bildirilmeli ve bir ayda iki günlük ücreti aşmamalıdır; kesilen para işverende kalmaz, Bakanlık hesabına yatırılır.
Ödenmeyen maaş ve ücret alacakları nasıl tahsil edilir?
Ödenmeyen ücret için yazılı talep, sözleşme sürerken Bakanlık başvurusu, ardından zorunlu arabuluculuk ve iş mahkemesi yolu izlenir. Ücret alacakları beş yılda zamanaşımına uğrar. İşveren iflas veya konkordato nedeniyle ödeyemezse son üç aylık ücret Ücret Garanti Fonundan karşılanabilir.
Prim, ikramiye ve yan haklar ücrete dahil mi?
İş Kanunu prim ve ikramiyeyi ücretle birlikte sayar; sözleşme bitince paraya çevrilebilen tüm haklar ödenir. Sözleşmeyle veya işyeri uygulamasıyla verilen yan haklar işçinin yazılı kabulü olmadan kaldırılamaz. Prim ve ikramiye SGK primine ve kıdem tazminatı hesabına girer.
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Haftalık 45 saati aşan her saat fazla çalışmadır ve normal saat ücretinin yüzde 50 fazlasıyla ödenir. İşçi isterse ücret yerine her saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir; fazla çalışma yılda 270 saati geçemez.
Ödenmeyen fazla mesai nasıl ispatlanır ve nasıl istenir?
Fazla mesai ücretini isteyen işçi fazla çalıştığını ispat eder. İşveren fazla çalışma saatlerini gösteren imzalı belgeyi özlük dosyasında saklamak ve ödemeyi bordroda göstermek zorundadır. Alacak beş yılda zamanaşımına uğrar; dava açmadan önce arabulucuya gidilir.
Resmî tatilde ve bayramda çalışma ücreti nasıl ödenir?
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayan işçiye o günün ücreti tam ödenir. Bu günlerde çalışan işçiye ise çalıştığı her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir; tatilde çalışılıp çalışılmayacağı sözleşmeyle, hüküm yoksa işçinin onayıyla belirlenir.
Bayramda ve genel tatilde çalıştığını nasıl ispatlarsın?
Bayram ve genel tatilde çalışan işçiye o günün ücretine ek bir günlük ücret ödenir ve bu ödeme bordroda ayrıca gösterilir. Ödenmeyen tatil çalışmasını isteyen işçi çalıştığı günleri puantaj, giriş-çıkış kayıtları, vardiya planı ve tanıklarla ispatlar; alacak beş yılda zamanaşımına uğrar.
Yıllık ücretli izin kaç gün?
Deneme süresi dahil en az bir yıl çalışan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır. İzin süresi kıdeme göre en az 14, 20 veya 26 gündür; 18 yaş ve altındaki ile 50 yaş ve üstündeki işçilere en az 20 gün verilir.
Kullanılmayan yıllık izin ücreti nasıl hesaplanır ve ne zaman ödenir?
İş sözleşmesi hangi nedenle sona ererse ersin, hak kazanılıp kullanılmayan yıllık izin günlerinin ücreti sözleşmenin bittiği tarihteki ücret üzerinden ödenir. İstifa eden veya işveren tarafından çıkarılan işçi de bu ücreti alır. Zamanaşımı sözleşmenin bittiği tarihten başlar ve beş yıldır.
Mazeret izni hangi durumlarda verilir?
İşçiye evlenme, evlat edinme ve anne, baba, eş, kardeş veya çocuğunun ölümünde üç gün; eşinin doğum yapmasında on gün ücretli izin verilir. En az yüzde 70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi için yılda on güne kadar ücretli izin hakkı da vardır.
Doğum izni, süt izni ve ebeveyn izinleri nelerdir?
Kadın işçi doğumdan önce 8, sonra 16 hafta olmak üzere 24 hafta çalıştırılmaz; çoğul gebelikte 2 hafta eklenir. Bir yaşından küçük çocuk için günde 1,5 saat süt izni, yarım çalışma, altı aya kadar ücretsiz izin ve kısmi süreli çalışma hakkı vardır. Babaya 10 gün ücretli izin verilir.
Ücretsiz izin nedir, işveren zorla ücretsiz izne çıkarabilir mi?
Ücretsiz izin, işçinin çalışmadığı ve ücret almadığı dönemdir; kanundaki birkaç durum dışında anlaşmaya dayanır. İşverenin işçiyi onayı olmadan ücretsiz izne çıkarması esaslı değişikliktir ve işçi altı iş günü içinde yazılı kabul etmezse bağlamaz. Bu günler SGK'ya eksik gün bildirilir.
Hafta tatili nedir, ücreti ödenir mi?
İşçiye yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme, yani hafta tatili verilir. Tatilden önceki iş günlerinde çalışmış işçiye, çalışılmayan hafta tatili günü için o günün ücreti tam olarak ödenir.
Ara dinlenmesi ne kadar olmalı?
Günlük çalışma süresine göre en az ara dinlenmesi: 4 saat veya daha kısa işte 15 dakika, 4 saatten 7,5 saate kadar işte 30 dakika, 7,5 saatten uzun işte 1 saattir. Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz.
Gece çalışması ve vardiya kuralları nelerdir?
İş Kanunu'na göre gece, en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en fazla 11 saat olan dönemdir. Gece çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez; vardiyalı işlerde gece postasında çalışan işçi kural olarak bir hafta sonra gündüz postasına alınır.
İhbar süresi nedir, ne kadar sürer?
Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, kıdeme göre 2 ila 8 hafta önceden bildirim yapmalıdır. Süreye uyulmazsa bu süreye ait ücret tutarında ihbar tazminatı doğar; bildirim süresinde işçiye günde en az iki saat iş arama izni verilir.
Kıdem tazminatına kimler hak kazanır?
Aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışan işçi, sözleşmesi kanunda sayılan hallerden biriyle sona ererse her tam yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatına hak kazanır. Bir yıllık kıdem için ödenecek tutar yasal tavanı aşamaz.
İstifa eden işçinin hakları nelerdir?
İstifa eden işçi ihbar süresine uymalı; son ücretini, kullanmadığı yıllık izin ücretini ve doğmuş diğer alacaklarını alır. Kendi isteğiyle ayrılan işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz; haklı nedenle fesih, askerlik, emeklilik ve evlilik gibi kanunda sayılan hâller bunun istisnasıdır.
İşçi iş sözleşmesini haklı nedenle nasıl fesheder?
İşçi; sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlar ve bir haftayı aşan zorlayıcı sebepler gibi kanunda sayılan hâllerde sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden feshedebilir. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hâllerde fesih hakkı öğrenmeden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır.
İşten çıkarılmada geçerli neden ve işe iade nasıl işler?
Otuz veya daha fazla işçi çalışan işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli sözleşmesini fesheden işveren geçerli bir neden göstermek zorundadır. İşçi, fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmalıdır; anlaşma olmazsa iki hafta içinde dava açılabilir.
İşsizlik ödeneğine kimler başvurabilir, başvuru nasıl yapılır?
Kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalan, son 120 gün kesintisiz çalışan ve son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödenen işçi, işten ayrıldıktan sonraki 30 gün içinde İŞKUR'a başvurarak işsizlik ödeneği alabilir. Ödenek 180, 240 veya 300 gün sürer ve günlük ortalama brüt kazancın yüzde 40'ıdır.
İşten ayrıldıktan sonra arabuluculuk görüşmesi nasıl geçer?
İşten ayrılan işçi kıdem, ihbar, ücret ve izin alacakları için önce arabulucuya başvurur; süreç en geç üç, zorunlu hâllerde dört haftada biter. Anlaşılan konular için sonradan dava açılamaz, bu yüzden teklif her alacak kalemi ayrı yazılarak değerlendirilmelidir.
İşten ayrılırken ibraname ve hangi belgeler imzalanır?
İbraname ancak yazılıysa, sözleşmenin bitiminden en az bir ay sonra düzenlenmişse, alacağın türü ve miktarı açıkça yazılmışsa ve ödeme eksiksiz ve bankadan yapılmışsa geçerlidir; aksi hâlde kesin hükümsüzdür. İşveren ayrılan işçiye çalışma belgesi vermek zorundadır.
SGK primi eksik yatırılırsa ne yapılır?
Primlerin ve çalışılan günlerin doğru bildirilip bildirilmediği e-Devlet'teki SGK Tescil ve Hizmet Dökümü'nden kontrol edilir. Bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmalar için işçi, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açabilir.
Sigortasız çalıştırılırsan ne yapmalısın?
İşveren işçiyi çalışmaya başlamadan önce SGK'ya bildirmek zorundadır. Bildirilmeyen çalışma için SGK'ya ve ALO 170'e başvurulabilir ya da çalışılan yılın sonundan itibaren beş yıl içinde hizmet tespiti davası açılabilir. Bildirim yapmayan işverene idari para cezası uygulanır.
Hastalık raporu alınca maaş ödenir mi?
Hastalık nedeniyle raporlu olan sigortalı işçinin gelir kaybı, şartları varsa SGK'nın geçici iş göremezlik ödeneğiyle karşılanır. Ödenek raporun üçüncü gününden başlar; son bir yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması gerekir.
İş kazası olunca ne yapılmalı?
İş kazasında işveren kazayı yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır. Hangi olayların iş kazası sayıldığı 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesinde sayılır.
İş kazası geçiren işçinin hakları nelerdir?
İş kazası geçiren sigortalıya prim gün şartı aranmadan rapor süresince geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. Kazanma gücü en az yüzde 10 azalırsa sürekli gelir bağlanır, ölümde hak sahiplerine gelir verilir. İşverenden tazminat istenebilir; bu davalarda arabuluculuk şartı yoktur.
Meslek hastalığı nedir, nasıl tespit edilir?
Meslek hastalığı, işin niteliği veya yürütüm şartlarından kaynaklanan tekrarlayan bir sebeple ortaya çıkan hastalık veya engelliliktir. Tespit, yetkili sağlık kurumlarının raporu üzerine SGK Sağlık Kurulunca yapılır. İşveren üç iş günü içinde bildirir; işçi iş kazasındaki haklardan yararlanır.
Tehlikeli işte çalışmaktan kaçınma hakkı nasıl kullanılır?
Ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışan, kurula ya da işverene başvurarak tespit ister; talebi yerinde bulunursa önlem alınana kadar çalışmaktan kaçınır ve ücreti saklı kalır. Önlenemez tehlikede işyerini hemen terk edebilir, önlem alınmazsa sözleşmesini feshedebilir.
İş sağlığı ve güvenliği eğitimi zorunlu mu, ne kadar sürer?
İşveren her çalışana işe başlamadan önce en az iki saatlik yüz yüze işe başlama eğitimi, ardından en geç üç ay içinde tehlike sınıfına göre 8, 12 veya 16 ders saati temel eğitim verir. Eğitim ücretsizdir, çalışma süresinden sayılır ve yılda bir ile üç yılda bir arasında tekrarlanır.
Koruyucu ekipmanı kim sağlar, işverenin yükümlülükleri nelerdir?
Kişisel koruyucu donanım (baret, eldiven, maske, emniyet kemeri gibi) işveren tarafından ücretsiz verilir; bakımı ve yenilenmesi işverene aittir. Donanım, toplu önlemler riski yeterince önleyemediğinde kullanılır ve işe ve kişiye uygun olmalıdır. Çalışan da onu doğru kullanmakla yükümlüdür.
Mobbing (psikolojik taciz) nedir, hangi davranışlar sayılır?
Mobbing, çalışanın kasıtlı ve sistematik olarak belirli bir süre aşağılanması, dışlanması, saygınlığının zedelenmesi ve yıldırılmasıdır. İşveren, Türk Borçlar Kanunu gereği işçileri psikolojik tacizden korumakla yükümlüdür; konu 2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle de düzenlenmiştir.
Mobbing nasıl belgelenir, hangi deliller toplanmalı?
Mobbingi belgelemek için olayları tarih, saat, yer, sözler ve tanıklarla düzenli kaydetmek; yazışmaları, görev değişikliklerini, şikâyet dilekçelerini ve sağlık kayıtlarını saklamak gerekir. Hukuka aykırı deliller dikkate alınmaz; rızasız konuşma kaydı suç olabilir.
Psikolojik şiddete uğrayan çalışan nerelere başvurabilir?
Psikolojik şiddete uğrayan çalışan işverene yazılı şikâyetten başlayarak ALO 170, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, CİMER, TBMM Dilekçe Komisyonu, TİHEK ve Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurabilir. Tazminat için arabuluculuk ve dava, suçlar için savcılık yolu açıktır.
Mobbing nedeniyle iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilebilir mi?
İşverenin şeref ve namusa dokunan söz ve davranışları, sataşma, gözdağı, asılsız ağır isnatları ya da tacize karşı önlem almaması haklı fesih nedenidir. Fesih öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her hâlde bir yıl içinde yapılır; işçi kıdem tazminatı ve işsizlik ödeneği alabilir.
İş yerinde ayrımcılık yasağı neleri kapsar?
İş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, inanç, din ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılamaz. İşe alımdan feshe kadar her süreç kapsamdadır; gebelik ve çocuk bakımı nedeniyle başvuru reddedilemez. İşçi dört aya kadar ücreti tutarında tazminat isteyebilir.
İş yerinde cinsel tacize uğrayan çalışanın hakları ve başvuru yolları
İşverenin cinsel tacizi ya da çalışan veya üçüncü kişinin tacizine bildirime rağmen önlem almaması işçiye derhal fesih hakkı verir. Cinsel taciz aynı zamanda suçtur; aynı işyerinde çalışmanın sağladığı kolaylıkla işlenirse ceza artar. Şikâyet süresi öğrenmeden itibaren altı aydır.
ALO 170 ve Çalışma Bakanlığına şikâyet nasıl yapılır?
ALO 170; Çalışma Bakanlığı, SGK, İŞKUR ve MYK konularında telefon, canlı destek ve internet formuyla bilgi ve şikâyet hattıdır. Sözleşmesi süren işçi ücret gibi bireysel alacakları için Bakanlıktan iş müfettişi incelemesi isteyebilir; sözleşme bitince arabuluculuğa gidilir.
CİMER'e iş yeri şikâyeti nasıl yapılır, ne işe yarar?
CİMER, Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezidir; dilek ve şikâyetler internet sitesi veya e-Devlet üzerinden iletilir ve ilgili kuruma yönlendirilir. Başvurulara en geç 30 gün içinde gerekçeli cevap verilir. CİMER bir yargı yolu değildir: ücret, tazminat gibi alacaklar için arabuluculuk ve dava sürelerini durdurmaz.
İş davalarında zorunlu arabuluculuk nedir, nereye başvurulur?
İşçi ve işveren alacağı, tazminat ve işe iade davalarından önce arabulucuya başvurmak zorunludur; başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. Başvuru karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki büroya yapılır. İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı istisnadır.
İş mahkemesinde dava nasıl açılır, nelere dikkat edilir?
İş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklara iş mahkemesi bakar. Dava davalının yerleşim yerinde veya işin yapıldığı yerde açılır; alacak, tazminat ve işe iade davalarından önce arabuluculuk şarttır. Basit yargılama uygulanır; ücret, kıdem, ihbar ve izin ücreti beş yılda zamanaşımına uğrar.
Hak ararken delil nasıl toplanır, kişisel veriler nasıl korunur?
Hak arayan işçi iddiasını bordro, hizmet dökümü, yazışmalar ve tanıklarla ispatlar. İşverenden kendisiyle ilgili kişisel verileri yazılı olarak isteyebilir; işveren 30 gün içinde ücretsiz cevap verir. Hukuka aykırı deliller dikkate alınmaz ve rızasız konuşma kaydı suç olabilir.
Son güncellenenler
Rehberler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.